Перейти к содержанию

Самоучитель чувашского языка/Растения — Ӳсен-тăран

Материал из Викиучебника — открытых книг для открытого мира

РАСТЕНИЯ — ÿсен-тăран

Давайте расширим свой словарный запас, изучив термины и слова, связанные с темой разной растительности на чувашском языке!

Основная лексика по теме

Части дерева на чувашском языке

Дерево — йывăç. В лесу растёт много разных деревьев ― Вăрманта нумай тĕрлĕ йывăç ÿсет. Названия основных частей дерева показаны на фотографии справа.

Куст ― тĕмĕ. Куст смородины ― хурлăхан тĕмĕ. Куст орешника ― шĕшкĕ тĕмĕ.

Цветок — чечек. Я нарвал для тебя цветов ― Эпĕ сан валли чечек татрăм. Обратите внимание! При обозначении обобщённого предмета или при неважности их количества используется единственное число. Сравните: цветы (мн. ч) — чечексем (мн. ч.). Второй пример: Сегодня на дороге много машин ― Паян çул çинче нумай машина (а не машинасем!)

Сажать цветы ― чечек ларт. Расти цветы ― чечек ÿстер. Рвать цветы ― чечек тат. Дарить цветы ― чечек парнеле.

Расцвести ― чечеке лар. Сирень расцвела ― сирень чечеке ларчĕ.

Курăк ― трава. Косить траву ― курăк çул.

Лекарственные травы ― сиплĕ курăксем. Лечебная трава ― эмел курăкĕ.

Ствол, ствол дерева — вулă, йывăç вулли. Ствол берёзы — белый ― Хурăн вулли — шурă.

Стебель ― туна, авăр. Стебель цветка ― чечек туни.

Кисть, гроздь ― сапака. Гроздь рябины ― пилеш сапаки.

Вăрă ― семя.

Кантăр вăрри — конопляное семя Чечек вăрри — семена цветов Икĕ пайлă вăрă — двудольное семя Хăрах пайлă вăрă — однодольное семя Вăрă пайĕ — семядоля Вăрă тĕвви — семяпочка Вăрă хутаççи — завязь Вăрăран ӳстер — вырастить из семян[1].

Названия трав и цветов на чувашском языке

  Астра ― астра чечекĕ.
  Алоэ ― шыçă курăкĕ, алой.
  Амарант ― хура мăян.
  Анютины глазки ― аслати курăкĕ.
  Белена ― тилпĕрен.
  Болотный хвощ ― кăчăр курăкĕ.
  Боярышник ― катăркас.
  Ветреница ― çил курăкĕ.
  Василёк ― утмăлтурат.
  Валериана ― кушак курăкĕ.
  Вереск ― вереск.
  Вьюнок ― йыт пырши.
  Герань ― чикен курăкĕ, кашкăр курăкĕ.
  Гвоздика ― тикĕт курăкĕ, гвоздика.
  Дурман ― ухмах курăкĕ.
  Душица ― матрÿшкке курăкĕ.
  Дикая орхидея ― тискер орхидея.
  Жимолость ― сăвăс йывăççи.
  Зверобой ― сар çип ути, çÿç ути .
  Ирис ― ирис чечекĕ.
  Иван-да-Марья ― шапа хупаххи.
  Икотник ― хытхура.
  Камыш ― хăмăш.
  Колокольчик ― шăнкăрав курăкĕ.
  Крапива ― вĕлтĕрен.
  Кувшинка ― кăкшăм курăкĕ, куткĕрчен.
  Ландыш ― ландыш, ҫӗлен курӑкĕ, пыршӑль курӑкӗ, ҫимӗк курӑкĕ, ниш курӑкӗ, чĕре курӑкӗ, мулкач ҫырли, мулкач хӑлхи.
  Лишайник ― мăк курăкĕ.
  Лопух ― хупах.
  Мак ― мăкăнь.
  Мать-и-мачеха ― ама хупаххи.
  Медуница ― пыл курăкĕ.
  Мох ― мăк.
  Мыльнянка ― супăнь курăкĕ.
  Мята ― пĕтнĕк.
  Недотрога обыкновенная ― шăрчăк курăкĕ.
  Незабудка ― кăвакарчăн куçĕ.
  Одуванчик ― хăлха курăкĕ, кукшапуç.
  Осока ― хăях, лаптак хăмăш.
  Папоротник ― упасарри, атăш курăкĕ.
  Пастушья сумка ― шатра курăкĕ.
  Первоцвет ― сарамак курăкĕ.
  Перекати-поле ― шуйттан урапи.
  Песчанка ― хăйăр курăкĕ.
  Пижма ― пилеш курăкĕ.
  Плаун ― ие курăкĕ.
  Подорожник ― шăнăр курăкĕ, чĕкеç курăкĕ.
  Подснежник ― çеçпĕл.
  Полевая ярутка ―нухрат курăкĕ.
  Полынь ― армути.
  Просвирняк ― чăкăт курăкĕ.
  Пырей ― ÿхлĕм, шурут.
  Репейник ― куршанак.
  Роза ― кĕлчечек, роза.
  Ромашка ― шурчечек, салтак тÿми.
  Тмин ― энĕс, калемпĕр.
  Хвощ ― чăрăш тăрри.
  Хлопушка ― шалтăрма курăкĕ.
  Чабрец ― чапăр курăкĕ.
  Чемерица ― кикен.
  Чистотел ― шĕпĕн курăкĕ.
  Шалфей ― шур курăк.
  Шиповник ― шăлан.
  Щавель ― кăшкар ути.

Названия деревьев на чувашском

   Акация — акаци.
   Берёза — хурăн.
   Бук ― бук йывăçĕ.
   Боярышник — катăркас.
   Бузина — упа паланĕ.
   Ветла — йăмра.
   Вишня — чие йывăççи.
   Вяз — хурама.
   Дуб — юман.
   Молодой дуб — туйра.
   Ель — чăрăш.
   Жимолость — хăвăш, кашкăр çырли.
   Ива — хăва, çӳçе.
   Ильм — йĕлме.
   Калина — палан.
   Клён ― вĕрене.
   Крушина — йыт çĕмĕрчĕ.
   Липа — çăка.
   Малина — хăмла çырли.
   Можжевельник — уртăш.
   Ольха — çирĕк.
   Орешник — шĕшкĕ.
   Осина — ăвăс.
   Рябина — пилеш.
   Смородина — хурлăхан.
   Сосна — хыр.
   Шишка сосны — хыр йĕкелĕ.
   Смола сосны — хыр сухăрĕ.
   Тополь — тополь, тирек.
   Пух тополя — тирек мамăкĕ.
   Почка тополя — тирек кăчки.
   Черёмуха — çĕмĕрт.
   Шиповник — шăлан.
   Яблоня — улмуççи.
   Ясень — каврăç.

Примечания

[править]
  1. https://ru.chuvash.org/e/d0a0d183d181d181d0bad0be2dd187d183d0b2d0b0d188d181d0bad0b8d0b920d181d0bbd0bed0b2d0b0d180d18c2028d0a1d0b5d180d0b3d0b5d0b5d0b220d09b2ed09f2e2cd092d0b0d181d0b8d0bbd18cd0b5d0b2d0b020d0952ed0a42e29